Wspólnoty Wiedzy i Innowacji – międzynarodowa współpraca na rzecz zwiększania innowacyjnego potencjału Europy

Eksperymentem w ramach Trójkąta Wiedzy jest Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT), będący nowym instrumentem europejskiej polityki innowacji. Jego misją jest stworzenie mechanizmów, które zmniejszą innowacyjny dystans Europy względem najbardziej rozwiniętych krajów świata. Instytut powstał w marcu 2008 roku jako europejska agenda z siedzibą w Budapeszcie. Kieruje nim niezależna Rada Zarządzająca, w skład której wchodzą wybitni naukowcy, przedsiębiorcy oraz prezesi międzynarodowych korporacji. W ciągu zaledwie kilkunastu miesięcy funkcjonowania, Europejski Instytut Innowacji i Technologii stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych w Europie inicjatyw – europejską marką innowacji, synonimem jakości, proaktywnego nastawienia i aspiracji na światową skalę.

Jego podstawowym zadaniem jest stworzenie Wspólnot Wiedzy i Innowacji (Knowledge and Innovation Communities – KIC). Stanowią one zintegrowane konsorcja, w skład których wchodzą uniwersytety, ośrodki badawcze oraz innowacyjne przedsiębiorstwa z całej Europy, współpracujące ze sobą nad poszczególnymi projektami badawczymi. W wyniku bezpośredniej interakcji i współpracy naukowców, przedsiębiorców i menedżerów, we Wspólnotach powstawać mają nowe firmy, technologie i projekty dla przemysłu. Każdą ze Wspólnot muszą tworzyć minimum trzy jednostki partnerskie, mające siedzibę w co najmniej dwóch państwach uczestniczących w projekcie.

Pierwsze trzy Wspólnoty zostały wyłonione w konkursie w grudniu 2009 roku. Climate KIC to Wspólnota skoncentrowana na obszarze przeciwdziałania i adaptacji zmian klimatycznych. Składają się na nią jednostki partnerskie zlokalizowane w Londynie, Zurychu, Berlinie, Paryżu oraz Randstad. Ponadto, w skład Climate KIC wchodzi również sześć regionalnych centrów wdrożeniowych, z których jedno znajduje się we Wrocławiu. Drugą Wspólnotą jest KIC InnoEnergy. Zajmuje się ona komercjalizacją przedsięwzięć związanych z produkcją i dystrybucją zrównoważonej energii. Jej centra kolokacji znajdują się w Karlsruhe, Grenoble, Eindhoven/Leuven, Barcelonie, Sztokholmie oraz Krakowie, który w połączeniu z aglomeracją górnośląską prowadzi projekty związane z technologiami czystego węgla. Trzecia Wspólnota – EIT ICT Labs – koncentruje swoje przedsięwzięcia wokół komercyjnych możliwości związanych z rozwojem społeczeństwa informacyjno-komunikacyjnego. Jednostki partnerskie znajdują się w Berlinie, Eindhoven, Helsinkach, Paryżu i Sztokholmie. Średni roczny budżet każdej ze Wspólnot waha się między 50 a 100 mln EUR. EIT finansuje zaledwie 25% tej kwoty. Pozostałe 75% to fundusze alokowane przez partnerów konsorcjów: prywatny biznes, uniwersytety, ośrodki badawcze i jednostki samorządowe. Oznacza to, że budżet samego Instytutu Innowacji i Technologii na poziomie 308 mln EUR, stał się kapitałem początkowym i wygenerował finansowanie na poziomie 1 miliarda EUR, przeznaczone na okres czterech najbliższych lat. Taki model finansowania instrumentu polityki innowacji to precedens w skali Europy.

Warunki konkursu na Wspólnoty Wiedzy i Innowacji zakładają, że każda ze Wspólnot musi mieć przemyślaną strategię i biznesplan. Mają być zarządzane jak biznes, a ich kierownictwo musi mieć udokumentowane doświadczenie w prowadzeniu komercyjnych przedsięwzięć. Zachowując istotną rolę innowacji technologicznych oraz niezaprzeczalną konieczność prowadzenia podstawowych badań naukowych, Wspólnoty mają koncentrować się na badaniach stosowanych i uwzględniać rolę innowacji marketingowych, innowacji związanych ze zmianami procesów organizacyjnych i dystrybucyjnych, innowacji wynikających z badań nad społeczeństwem sieci oraz innowacji ukierunkowanych na obniżenie kosztów produktów i usług. Sformułowane przez Radę EIT wytyczne w zakresie ochrony praw autorskich podkreślają konieczność otwartego podejścia do zarządzania wartościami niematerialno-prawnymi w konsorcjach Wspólnot, zasadę fairness (uczciwości) i ochronę interesów małych firm. Zadaniem Wspólnot jest zmierzenie się z wielowymiarowością wielkich wyzwań nowego stulecia, tj. zmiany klimatyczne, ograniczone zasoby naturalne, nowe źródła energii i przyszłe społeczeństwo informacyjno-komunikacyjne. Muszą być one również nastawione na walkę o talenty, czyli najbardziej uzdolnionych naukowców, przedsiębiorców i menedżerów. Poprzez stawanie do konkurencji, mają na celu budowanie silnej kultury przedsiębiorczości, gdyż nowe modele innowacji wymuszają umiejętność wykorzystania szans komercjalizacji istniejących technologii na coraz bardziej zintegrowanym globalnym rynku.

Strategia Europa 2020 precyzuje, że Instytut Innowacji i Technologii ma promować współpracę i przedsiębiorczość w ramach Trójkąta Wiedzy, integrując szkolnictwo, biznes i badania naukowe. EIT pracuje nad strategiczną kartą wyników dla innowacji (innovation scoreboard), która wychodzi poza utarte schematy mierzenia innowacyjności i łączy specyfikę modelu Wspólnot Wiedzy i Innowacji z poszukiwaniami udoskonalonych wskaźników innowacyjności, prowadzonymi przez inne organizacje. Karta ma pomóc zrozumieć mechanizmy dynamizujące innowacyjność i przedsiębiorczość w środowisku każdej ze Wspólnot. Ilość nowych miejsc pracy oraz wartość rynkowa firm i projektów inkubowanych dla gospodarki w środowisku Wspólnot Wiedzy i Innowacji będą jednymi z kluczowych wskaźników, które pozwolą określić, w jakim stopniu EIT przyczyniło się do zwiększenia dynamiki rozwoju ekonomicznego w Europie.

Dla zwiększenia dynamiki rozwoju gospodarczego Europa potrzebuje wspólnego rynku nastawionego na komercjalizację innowacyjnych przedsięwzięć, rynku, na którym kluczowe zasoby gospodarki opartej na wiedzy (ludzie, kapitał i know-how) byłyby mobilne i efektywnie zarządzane. Model proponowany w ramach strategii EIT opiera się na założeniu, ze żadne z państw Unii nie ma szans samodzielnie konkurować w skali globalnej. Dlatego należy skonsolidować rozproszony innowacyjny potencjał poszczególnych państw członkowskich. Konsolidacja ta nie może być jednak procesem odgórnym, ale musi opierać się na oddolnej inicjatywie poszczególnych ośrodków uniwersyteckich, w którą będą włączeni dotychczasowi liderzy innowacji w Europie.

Opracowanie: Justyna Siwińska, na podstawie tekstu Darii Tataj: Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT): eksperyment w „Trójkącie Wiedzy”.

„Skuteczne Otoczenie Innowacyjnego Biznesu” jest inicjatywą realizowaną w ramach projektu systemowego PARP „Rozwój zasobów ludzkich poprzez promowanie wiedzy, transfer i upowszechnianie innowacji”, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet II, Poddziałanie 2.1.3.